Heilige Huisjes 2026 winnaars: Zuhal Incedalci en Daan Kremer

Calcium, kikkers en correcties
Calcium is essentieel in talrijke fysiologische processen, waaronder spiercontractie, zenuwgeleiding, botmineralisatie en bloedstolling. Stoornissen in de calciumhomeostase gaan dan ook gepaard met aanzienlijke morbiditeit en mortaliteit. Een betrouwbare beoordeling van de calciumstatus is dus cruciaal. Dit blijkt in de praktijk echter niet eenvoudig.

Van de ca. 1 kg calcium in ons lichaam bevindt zich ongeveer 99% in botten en tanden. Slechts enkele grammen circuleren in ons bloed.¹ Al in 1912 ontdekte men dat, van deze paar grammen, alleen de vrije geïoniseerde fractie biologisch actief is. Helaas was het om technische redenen niet mogelijk om geïoniseerd calcium te meten. In de jaren ’30 werden verwoede pogingen gedaan om, door bloed langs kikkerharten te laten stromen en aan de hand van de spiercontractie het geïoniseerde calcium in bloed te schatten. Nadelen van deze methode waren o.a. dat dit niet kon in de winter, omdat er dan geen verse kikkerharten beschikbaar waren.² Pas in de jaren ’60 was er een betrouwbare methode om geïoniseerd calcium te meten³, maar dit was bewerkelijk, arbeidsintensief en peperduur.

Ook tegenwoordig stuit routinematig meten van geïoniseerd calcium op praktische bezwaren. Deze bepaling is namelijk niet beschikbaar op standaard geautomatiseerde laboratoriumplatforms en vereist een stand‑alone bloedgasanalyser die handmatig wordt bediend, met negatieve gevolgen voor doorlooptijd, kosten en praktische inzetbaarheid. Bovendien gelden strikte pre‑analytische voorwaarden: monsters dienen kort na afname geanalyseerd te worden en er zijn specifieke afname‑ en transportcondities.

Om die redenen is in de loop der tijd gezocht naar benaderingen om iCa indirect te schatten. Dit leidde tot correctieformules waarbij totaal calcium (tCa)  wordt ‘gecorrigeerd’ voor albumine, gebaseerd op de inschatting dat circa 40% van het calcium aan albumine gebonden is.

‍

Huidige praktijk

De meest gebruikte correctieformule zoals te vinden in o.a. de JNIV calculator en het Acute Boekje, is de gemodificeerde formule van Payne, geformuleerd in 1973 (cCa).⁴ Deze formule is echter gebaseerd op één enkele studie bij 200 patiënten, waarbij laboratoriummethoden werden gebruikt die tegenwoordig niet meer beschikbaar zijn. In die studie werd daarnaast uitgegaan van een constante binding tussen calcium en albumine, terwijl deze relatie in meerdere situaties niet constant is, zoals bij nierinsufficiëntie, een afwijkende pH en afwijkende albuminewaarden (zoals bij een verandering in albuminespiegel als acuut fase eiwit).^5,6,7 Recente studies hebben de correlaties van geïoniseerd calcium (gouden standaard) met totaal vs. gecorrigeerd calcium (Payne formule en andere formules) onderzocht, die de bruikbaarheid van de correctieformules in een nieuw perspectief plaatsen.

‍

Recente inzichten

De grootste en meest betrouwbare studie met het minste risico op bias over dit onderwerp is in 2025 uitgevoerd door de groep van Desgagnés en collega’s.⁵ Zij onderzochten de betrouwbaarheid van gecorrigeerd vs. ongecorrigeerd calcium in relatie tot de gouden standaard van geïoniseerd calcium in alle calciumtesten bij volwassenen tussen 2013 en 2019 in de provincie Alberta, Canada. Deze inclusiemethode zorgt voor een relatief laag risico op bias, en de sample size (36.341 samples in 22.658 patiënten) is overtuigend.

Opvallend genoeg was de correlatie van totaal ongecorrigeerd calcium veel sterker dan die van de Payne formule (R² = 71.7%; 95% CI, 71.1%-72.2% versus R² = 60.3%; 95% CI, 59.3%-61.3%, afbeelding 1). tCa presteerde ook beter dan vrijwel alle andere gangbare formules die in de literatuur wordt genoemd. tCa presteerde ook beter t.a.v. classificatie van patiënten in hypo-, normo- en hypercalciëmie (25,5% misclassificatie vooral tCa versus 41,3% misclassificatie voor de Payne formule).

De misclassificatie voor cCa was het sterkst bij patiënten met een hypo-albuminemie, wat in lijn is met verschillende andere studies, zoals die van Smith en collega’s.⁶  Echter, ook bij een normaal of hoog albumine presteert tCa even goed of beter dan cCa. Steeds meer recente studies komen consistent tot een soortgelijke conclusie.^6,7,8

‍

Conclusie

Correctie van calcium voor albumine is zinloos. Sterker nog: het leidt juist tot misclassificatie, foutieve interpretatie van de calciumstatus. Bovendien kost de albumine-bepaling die nodig is voor de ‘correctie’ ook nog eens extra geld.

‍

Aanbeveling voor de klinische praktijk
Een nauwkeurigere beoordeling van de daadwerkelijke calciumstatus heeft directe klinische relevantie, maar bepaling van het geïoniseerd calcium voor alle patiënten in alle omstandigheden is onwenselijk. Het toepassen van onvoldoende gevalideerde correctieformules die inconsistent, onvoorspelbaar en frequent foutief corrigeren, biedt geen adequate oplossing en is derhalve ongeschikt als ondersteuning voor klinische besluitvorming.

Wij adviseren daarom om calcium niet meer te corrigeren voor albumine. In plaats daarvan adviseren wij een reflexstrategie: tCa gebruiken als eerste screening, en iCa selectief bepalen bij vooraf vastgestelde afkapwaarden of op basis van klinische indicatie. Op basis van de huidige inzichten blijkt dit een betrouwbaar, veilig en praktisch alternatief, waarbij de belasting voor patiënt, arts, laboratorium en maatschappij (kosten) wordt beperkt.^7,9,10  Deze strategie is bewezen veilig (met een negatief voorspellende waarde van 99,6%) en kosteneffectief.⁹